:: wikimiki.org ::

Antysemityzm

Antysemityzm

Antysemityzm – uprzedzenie, postawa wrogości w stosunku do Żydów oraz osób pochodzenia żydowskiego. Jako pierwszy tej nazwy użył niemiecki dziennikarz Wilhelm Marr w 1879 r.

Przyczyny

Antysemityzm może być motywowany przesłankami religijnymi (antyjudaizm) lub etnicznymi. Choć w przypadku narodu żydowskiego obie często pokrywały się ze sobą wobec istnienia narodowej religii żydowskiej. Stanowi to jednak spore uproszczenie kwestii antysemityzmu gdyż obecnie Żydzi stanowią zaledwie około 6% ludności ludów semickich. 1879

Historia

Zjawisko Antysemityzmu jest spotykane wszędzie gdzie pojawiają się większe grupy Żydów przynajmniej od czasów niewoli babilońskiej , czego pierwsze świadectwa mamy w Biblii ( księga daniela) głównym pretekstem do prześladowańa Żydów było nieuczestniczenie przez nich w kultach oficjalnych, tak było w Babilonii a następnie w Syrii i innych państwach hellenistycznych i wreszcie w Cesarstwie Rzymskim . W Aleksandrii a później w Rzymie wraz z lepszym poznaniem religii i kultury żydowskiej dochodzą dadatkowe powody niechęci, przede wszystkim wywyższanie się nad inne narody, ale także szerzenie korupcji czy uchylanie się od płacenia podatków. W miastach z dużymi skupiskami Żydów dochodzi do antyżydowskich zamieszek ( Aleksandria 36r.) a w edyktach cesarskich Żydzi są określani mianem "choroby wszechświatowej" ( Klaudiusz ) . Wydaje śię że z antysemityzmem nalezy też łączyć pierwsze prześladowania chrześcijan którzy byli postrzegani jako sekta Żydowska. W chrześcijańskiej Europie podstawą zachowań antysemickich początkowo było postrzeganie Żydów jako morderców Jezusa Chrystusa. Z czasem antysemityzm obrósł wieloma legendami jak oskarżenia o dokonywanie mordów religijnych (zwłaszcza na niemowlętach chrześcijańskich), profanacje hostii i inne. Członkom gmin żydowskich narzucano noszenie specjalnych oznak na strojach, mieszkanie w odseparowanych dzielnicach miast – w gettach (od Soboru Laterańskiego w 1179 r.), płacenie wyższych podatków (papież Innocenty III). Zakazywano im także kupowania ziemi i osiedlania się na stałe. W wyniku tych zakazów z czasem obok czynnika religijnego pojawił się także ekonomiczny, jako że społeczność żydowska mogła się zajmować niemal wyłącznie handlem i lichwą, w tej drugiej dziedzinie osiągając pozycję dominujacą z racji obowiązującego chrześcijan w średniowieczu ze względów religijnych, zakazu lichwy, co ukształtowało obraz żydów jako "chciwych bankierów".

Antysemityzm a nacjonalizm

W XIX w. wraz z rodzeniem się nacjonalizmów i państw narodowych oraz sekularyzacją życia publicznego pojawił się etniczny wymiar antysemityzmu, a wraz z nim nowe oskarżenia o dążenie do przejęcia władzy nad światem. W 1905 carska ochrana spreparowała broszurę Protokoły Mędrców Syjonu, która stała się fundamentem fobicznej odmiany antysemityzmu.

Antysemityzm w III Rzeszy

Antysemityzm osiągnął swoje apogeum w latach 30., w niemieckiej III Rzeszy, gdzie był jądrem oficjalnej ideologii państwowej. Wprowadzono tam stopniowo serię ustaw (zob. ustawy norymberskie) ograniczających udział Żydów niemieckich w życiu gospodarczym i politycznym. Po 1939 rozpoczęto działania w celu wymordowania wszystkich Żydów w Niemczech i na terytoriach Europy kontrolowanych przez III Rzeszę. W 1942 na konferencji w Wannsee zapadła decyzja o "ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej". Masowy mord około 6 milionów Żydów europejskich znany jest w historii jako Holokaust.

Antysemityzm po II wojnie światowej

Po ujawnieniu zbrodni hitlerowców na Żydach modny przed wojną w wielu kręgach otwarty antysemityzm przestał być społecznie akceptowany w krajach zachodnich. Antysemityzm stracił też na popularności w innych częściach świata, choć nie zanikł całkowicie. Na przykład w Polsce w 1968 rząd komunistyczny, z poparciem przynajmniej pewnej części społeczeństwa, przeprowadził ekspulsję polskich Żydów, co wiązało się z wojną arabsko-izraelską (państwa Układu Warszawskiego były wówczas sojusznikami państw arabskich).

Konflikt izraelsko-palestyński

Nowym źródłem antysemityzmu po 1945 stały się reakcje na konflikt izraelsko-palestyński i wydarzenia takie jak Masakra w Deir Jassin. Antysemityzm jest otwarcie popierany w wielu krajach arabskich i muzułmańskich. Nawet Protokoły Mędrców Syjonu, klasyczna antysemicka fałszywka, zyskały ogromną popularność w wielu krajach na Bliskim Wschodzie, gdzie zrobiono na ich podstawie popularny serial telewizyjny. Wiele terrorystycznych organizacji muzułmańskich otwarcie nawołuje do mordowania Żydów.

Sytuacja prawna w Polsce

Zobacz też

- dyskryminacja, getto, holocaust, ksenofobia, Mały Dziennik, neonazizm, noc kryształowa, pogrom, Radio Maryja, rasizm, Rycerz Niepokalanej, sprawa Dreyfusa, ustawy norymberskie, zbrodnia w Jedwabnem, Leszek Bubel

Linki zewnętrzne

- [http://www.bezuprzedzen.org/ Nikt nie rodzi się z uprzedzeniami]
- [http://fzp.jewish.org.pl/ Forum Żydów Polskich]
- [http://www.honestreporting.com/ Honest Reporting]
- [http://www.or.org.pl/ Stowarzyszenie Otwarta Rzeczpospolita] Kategoria:Psychologia społeczna Kategoria:Izrael Kategoria:Historia ja:反ユダヤ主義 simple:Anti-Semitism

Żydzi (naród)

Żydzi (hebr. Jehudim, יהודים) - naród pochodzący od semickich plemion zamieszkujących Izrael, określanych jako Hebrajczycy albo Izraelici, posługujący się początkowo językiem hebrajskim. Podstawą tożsamości narodu żydowskiego była narodowa religia - judaizm, od XIX wieku także kultura żydowska. Żydzi zamieszkujący Państwo Izrael są nazywani Izraelczykami.

Najstarsze dzieje Żydów

Najstarszą historię Żydów przedstawia Biblia, która określa go jako naród wybrany przez Boga Jahwe. Żydzi mieli pochodzić od Abrahama, który około 1800 p.n.e przywędrował z Ur w Mezopotamii do ziemi Kanaan (obecnie Palestyna oraz państwo Izrael). W późniejszym okresie Żydzi przebywali w Egipcie do 1200 p.n.e., gdy pod wodzą Mojżesza powrócili podzieleni na 12 plemion do ziemi Kanaan jako Ziemi Obiecanej przez Boga. Około 1050 p.n.e. zjednoczeni przez króla Saula pokonali plemiona filistyńskie. Za panowania królów Dawida i Salomona królestwo przeżywało rozkwit kulturalny i gospodarczy, stając się lokalnym mocarstwem. Król Dawid zdobył Jerozolimę i ustanowił ją stolicą królestwa. Po śmierci Salomona doszło do podziału państwa na dwa królestwa: Judeę (Judę) ze stolicą w Jerozolimie i Izrael ze stolicą w Samarii. Królestwa te prowadziły ze sobą nieustanne wojny przez dwieście lat, aż do podbicia Izraela przez Asyrię. W VI w. p.n.e. Judeę zdobył Babilon, a Żydzi zostali uprowadzeni w tzw. niewolę babilońską. To wydarzenie zapoczątkowało rozproszenie - żydowską diasporę. Do Judei wróciła bowiem tylko niewielka część wysiedlonych Żydów, i to dopiero za króla Persji Cyrusa II Wielkiego. Reszta pozostała nad Eufratem, tworząc świetnie prosperującą społeczność.

Żydzi w diasporze

Eufrat]] Palestyńska wspólnota żydowska przez kolejne stulecia podlegała, wraz z całym krajem, władzy imperium perskiego, następnie Aleksandra Wielkiego, Ptolemeuszów egipskich i ostatecznie syryjskich Seleucydów - aż do powstania Machabeuszy w 167 r. p.n.e., w którego efekcie powstało niezależne królestwo żydowskie. Przez całą drugą połowę pierwszego tysiąclecia p.n.e. rozwijała się świadomość narodowo-religijna Żydów w oparciu o religię judaizmu, która została skodyfikowana w tym okresie. Głównym centrum religijnym Żydów jest od tego czasu Jerozolima, gdzie stała Świątynia Jerozolimska. Po stu latach królowie żydowscy jako wasale poddali się Rzymianom. W I i II w n.e., po dwóch kolejnych powstaniach żydowskich, Rzymianie zdziesiątkowali ludność żydowską i zlikwidowali niepodległe królestwo. Od tej pory do czasów państwa Izrael przeważająca większość Żydów żyła poza Palestyną. Ludność żydowska w diasporze w wyniku rozproszenia w różnych warunkach życiowych i w różnym otoczeniu rozpadła się na kilka odrębnych grup etniczno-kultowych: Aszkenazyjczyków, Sefardyjczyków, Żydów orientalnych, posługujących się różnymi językami (jidysz, dialekty judeo-romańskie). Pomimo rozproszenia i częstej wrogości Żydzi zachowali swoją kulturę przez blisko dwa tysiące lat. Elementem łączącym Żydów rozsianych po całym świecie była ekskluzywistyczna, monoteistyczna religia - judaizm, którego przykazania obejmowały nie tylko kwestie wiary, lecz szczegółowo regulowały wszystkie aspekty życia codziennego. Judaizm stanowił podstawę świadomości narodowej Żydów i stanowił wyznacznik żydowskości - w przypadku Żydów wyznanie ścisle pokryło sie z narodowością. Diaspora żydowska rozproszyła się po całym znanym wówczas świecie. Kolonie żydowskie powstały w całej Europie, w nieprzyjaznym Rzymianom imperium perskim, na Kaukazie, w zachodnich Chinach, w Etiopii, w Arabii, w Afryce - zarówno w prowincjach rzymskich, jak i na jej wschodnim wybrzeżu. Nauki Mahometa wykazują wpływ teologii żydowskiej. Był to również okres żydowskiego prozelityzmu - najbardziej znanym jego przykładem jest Kaganat Chazarski. Istniejące od VI do X wieku na stepach między Morzem Czarnym a Morzem Kaspijskim państwo Chazarów, ludu pochodzenia tureckiego, przyjęło judaizm jako wyznanie państwowe. Niektórzy autorzy, na przykład Artur Koestler, popierali kontrowersyjną tezę według której po upadku państwa Chazarów uchodźcy chazarscy przybyli do Europy i dali początek Żydom aszkenazyjskim. Nowoczesne badania genetyczne przeczą tej teorii.

Diaspora europejska

W średniowieczu najliczniejsza była diaspora europejska. Pierwszym wielkim ośrodkiem osadnictwa żydowskiego była Andaluzja - muzułmańska Hiszpania (stąd sefardim, hebr. "Hiszpanie"), gdzie warunki dla Żydów były tak korzystne, że często sprawowali najważniejsze funkcje państwowe. Diaspora andaluzyjska uległa rozproszeniu po reszcie Europy i po Bliskim Wschodzie po wypędzeniu Żydów z Hiszpanii i Portugalii w latach 1492-1497. Wtedy największym ośrodkiem osadnictwa żydowskiego w Europie stały się kraje niemieckie (stąd aszkenazim, hebr. "Niemcy"). Natomiast od XVII wieku Żydzi masowo osiedlali się w Polsce. Niedługo po odkryciu Nowego Świata zaczęło się osadnictwo żydowskie w Ameryce. W krajach feudalnej Europy chrześcijańskiej Żydzi stanowili odrębną grupę ludności, w istocie odrębny stan - rządzili się własnymi prawami, mieli własne sądy, władze samorządowe, zwykle cieszyli się ochroną panującego, ponieważ jako "słudzy Skarbu" (servici camerae) zapewniali mu dopływ gotówki z podatków. Żydzi skupiali się w miastach, gdzie osiedlali się w gettach - odrębnych dzielnicach, nieraz z własnymi murami i władzami. Należy podkreślić, że getta stanowiły skupiska dobrowolne i otwarte, podobnie, jak skupiska innych grup narodowościowych (np. Ormian). W diasporze częste były akty wrogości wobec Żydów, szczególnie w okresach klęsk żywiołowych, za które ich winiono. Przybierały one zwykle formę pogromów - ruchawek tłumu, mordującego Żydów i rabującego dzielnice żydowskie. Ponadto oskarżano Żydów o mordy rytualne i profanacje. Aż do czasów reżimu Hitlera w Europie nie zdarzały się natomiast prześladowania w formie represyjnego ustawodawstwa - bo nie należy za takie uważać systemu feudalnego prawa, w którym każda grupa ludności ("nacja", "stan") miała właściwe dla siebie przywileje i ograniczenia. Wyjątkiem była Rosja, gdzie carowie nakładali na Żydów dalej idące ograniczenia i dopuszczali do pogromów. Między bajki należy natomiast włożyć prześladowania Żydów przez Inkwizycję, spośród których interesowali ten organ tylko fałszywi przechrzci (najliczniejsi w Hiszpanii, zwani maranos), jednak nie ze względu na żydowskość, lecz na odstępstwo od chrześcijaństwa. Nie zmienia to faktu, że aż do XX wieku ogólne nastawienie chrześcijan do Żydów, których wciąż uważano za "nieprzyjaciół Chrystusa", było nieprzyjazne, a niekiedy otwarcie wrogie. W drugiej połowie XIX i XX wieku wśród Żydów europejskich powstały dwie przeciwstawne koncepcje: dążenie do asymilacji Żydów w miejscu ich zamieszkania oraz odrodzenia więzi narodowych i utworzenia własnego państwa (syjonizm). Narastające nastroje antysemickie w Europie oraz wzrastająca popularność ruchu syjonistycznego przyczyniły się do zapoczątkowania, a potem do emigracji kolejnych grup Żydów do Palestyny.

II wojna światowa

W okresie II wojny światowej ówczesna narodowosocjalistyczna ("nazistowska") III Rzesza Niemiecka podjęła masową eksterminację Żydów, zamierzając do ich całkowitego wyniszczenia ("ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej", niem. Endlösung der Judenfrage). W (przymusowych tym razem) gettach, w niemieckich obozach koncentracyjnych i ośrodkach natychmiastowej zagłady i po prostu na ulicach wymordowano ich około 6 mln (holocaust, shoah). Wydarzenia te zwiększyły jeszcze emigrację żydowską do Palestyny.

Powstanie współczesnego Izraela

W latach 1945-1948 w brytyjskiej wówczas Palestynie doszło do wojny domowej między Żydami z jednej a Brytyjczykami i Arabami z drugiej strony. Po wycofaniu się Brytyjczyków (wymuszonego między innymi przez terroryzm niektórych bojówek żydowskich) i utworzeniu państwa Izrael walka przekształciła się w regularną wojnę między armią izraelską i armiami arabskich państw ościennych. Wojna ta zakończyła się izraelskim zwycięstwem i ukształtowaniem państwa Izrael w granicach, które społeczność międzynarodowa uznaje do dzisiaj. Po 1967 pod kontrolą Izraela znajdują się też Zachodni Brzeg Jordanu i Strefa Gazy. Obecnie Izrael zamieszkuje ponad 5 mln Żydów sposród żyjących na świecie 13 mln. Największe ich skupiska znajdują się w Stanach Zjednoczonych.

Zobacz także

- Historia Żydów w Polsce
- :en:History of the Jews in Poland
- Izrael
- Sport żydowski i izraelski

Linki zewnętrzne

- [http://groups.yahoo.com/group/virtualisrael/ Grupa dyskusyjna (WIL) Wirtualny Izrael]
- [http://fzp.jewish.org.pl/ Forum Żydów Polskich] Żydzi Żydzi Kategoria:Monografie historyczne ko:유대인 ja:ユダヤ人 th:ยิว

1879

- 1879 ko:1879년 nb:1879 simple:1879

Niewola babilońska

Niewola babilońska Żydów trwała od 586 do 538 roku p.n.e. W 586 roku p.n.e. wojska babilońskie króla Nabokadnezara II (Nabuchodonozora II) zdobyły Jerozolimę, tłumiąc tym samym powstanie Żydów z Judy przeciwko państwu nowobabilońskiemu. Tysiące Żydów zostało wysiedlonych przez nowobabilońskiego władcę do Babilonii (taką metodę ujarzmiania buntowniczych ludów stosowali wcześniej na masową skalę Asyryjczycy, m.in. w stosunku do Babilończyków i Żydów z Izraela). Niewola Żydów skończyła się w 538 roku p.n.e., gdy Cyrus II Wielki, król Persów, podbił Babilonię i zgodził się na powrót Żydów do Judy, która stała się autonomiczną prowincją perską - Jehud. Część wysiedlonych nie chciała jednak wracać do swojej ojczyzny i pozostała w Babilonii. Wyprowadzenie Żydów z Jerozolimy opisane jest między innymi w biblijnej Drugiej Księdze Królewskiej XXV wiersze 1-21 (Biblia Tysiąclecia, Poznań-Warszawa 1990) Kategoria:Starożytny Izrael ja:バビロニア捕囚

Biblia

Biblia (z gr. lp biblion - księga, lm biblia - księgi), Pismo Święte, jest zbiorem ksiąg żydowskich i chrześcijańskich, które uznawane są za natchnione przez Boga. Biblia i poszczególne jej części posiadają odmienne religijne znaczenie zarówno dla judaizmu jak i wyznań chrześcijańskich. Na chrześcijańską Biblię składają się Stary Testament i Nowy Testament.

Kanon

Na przestrzeni dziejów kanon ksiąg wchodzących w skład Biblii zmieniał się w obrębie każdej z wielkich religii monoteistycznych. Dotyczy to w szczególności chrześcijaństwa, w którego łonie bardzo długo trwały dysputy na temat kanonu, zarówno jeśli chodzi o Stary, jak i Nowy Testament. Pierwsze zatwierdzenie kanonu nastąpiło w 397 roku na Soborze Kartagińskim, który ostatecznie odrzucił część ksiąg krążących jako listy i ewangelie, zwane obecnie apokryfami lub pseudoepigrafami. Kanon biblijny w wersji katolickiej, został potwierdzony na Soborze Trydenckim w 1546 roku. Protestanci odrzucili z kanonu przyjętego w Kartaginie tzw. księgi deuterokanoniczne (które nazywają apokryfami). Ksiąg tych nie uznają także żydzi.

Stary Testament

Na Stary Testament składają się, w zależności od podziału ksiąg prorockich, 44 lub 47 ksiąg, z czego kanon żydowski i większość niekatolickich wyznań chrześcijańskich uznaje tylko 39 ksiąg. Księgi te powstawały w okresie od XII do II wieku p.n.e. Część badaczy uważa jednak, że powstawały one od XIII a nawet XV wieku p.n.e. do V wieku p.n.e. Księgi prorockie, jak się sądzi, powstały w IX-VI wieku p.n.e., a księgi deuterokanoniczne powstały prawdopodobnie w II wieku p.n.e. Według opinii niektórych badaczy najstarsze są Psalmy 90 i prawdopodobnie 91, Księga Hioba i Księgi Mojżeszowe. Treścią ksiąg Starego Testamentu jest historia i dziedzictwo narodu izraelskiego. Zostały one pierwotnie spisane w języku hebrajskim, aramejskim i greckim (koine). Księgi Starego Testamentu dzieli się na:
- księgi historyczne
- księgi prorockie
- księgi dydaktyczne Według innego podziału są to: Pięcioksiąg (hebr. Tora), Prorocy (hebr. Newiim) i Pisma (hebr. Ketuwim). Dla judaizmu najważniejsza jest najstarsza część Biblii - pięcioksiąg Mojżeszowy, zwany również Torą, na który składają się księgi:
- Rodzaju
- Wyjścia
- Kapłańska
- Liczb
- Powtórzonego Prawa Pięcioksiąg Mojżeszowy opisuje powstanie świata, losy Żydów od czasów Abrahama aż do powrotu z Egiptu do Palestyny, oraz - co dla żydów jest najważniejsze - podstawowe zasady judaizmu, od sposobu sprawowania kultu i obchodzenia świąt, po szczegółowe zasady odżywiania się i ubioru. Dla judaizmu i islamu święte są także wszystkie pozostałe księgi Starego Testamentu, z tak zwanego kanonu hebrajskiego, obejmującego w sumie 39 ksiąg (według podziału hebrajskiego prorocy mniejsi i niektóre inne księgi stanowią całość i dlatego kanon żydowski tradycyjnie liczy 24 księgi). Są to oprócz Tory: Księgi proroków:
- Jozuego
- Sędziów
- Samuela (2 księgi)
- Królów (2 księgi)
- Izajasza
- Jeremiasza
- Ezechiela
- Dwunastu proroków (Ozeasza, Joela, Amosa, Abdiasza, Jonasz, Micheasza, Nahuma, Habakuka, Sofoniasza, Aggeusza, Zachariasza, Malachiasza) W księgach proroków są zawarte wszystkie kolejne proroctwa - czyli zgodnie z tradycją treści, które prorocy na zlecenie Boga przekazywali wiernym. Często znajdują się tam również opisy dziejów poszczególnych proroków. Księgi hagiograficzne:
- Psalmów
- Przysłów
- Hioba
- Pieśń nad pieśniami
- Rut
- Lamentacji
- Kaznodziei
- Estery
- Daniela
- Ezdrasza
- Nehemiasza
- Kronik (2 księgi) Księgi hagiograficzne dzielą się na księgi poetyckie, będące zbiorami pieśni, przysłów, kazań i poematów, które uznano za święte, oraz księgi o charakterze historyczno-legendarnym opisujące dzieje osób, które były dla żydów ważne ze względów religijnych, ale nie zostały uznane za proroków.

Nowy Testament

Dla chrześcijan, uznających świętość Starego Testamentu, największe znaczenie ma jednak Nowy Testament spisany w języku greckim, w latach 41 - 98 n.e. Treścią Nowego Testamentu jest życie i nauka głoszona przez Jezusa, a także dzieje pierwszych gmin chrześcijańskich. Na Nowy Testament złożony z 27 ksiąg, składają się:
- Cztery Ewangelie - opisy życia Jezusa Chrystusa:
- Ewangelie Synoptyczne:
- Ewangelia Mateusza
- Ewangelia Marka
- Ewangelia Łukasza
- Ewangelia Jana
- Dzieje Apostolskie - opisy życia apostołów po wniebowstąpienia Jezusa
- księgi dydaktyczne - zbiór listów pisanych przez apostołów:
- 14 listów Pawła z Tarsu
- 7 listów powszechnych
- oraz Apokalipsa, zwana też Objawieniem Jana - księga prorocza, której autorstwo przypisuje się Janowi Apostołowi. Judaizm i islam odrzucają Nowy Testament w całości, chociaż islam uważa Jezusa Chrystusa za proroka, a Koran powtarza niektóre opisy Ewangelii.

Autorstwo i historyczność Biblii

W dziedzinie tej istnieje wiele kontrowersji. Z naukowego punktu widzenia badniem "Biblii" zajmuje się biblistyka. Wg wersji tradycyjnej autorami wszystkich ksiąg były rzeczywiście osoby, od których pochodzą nazwy ksiąg - a więc pięcioksiąg Mojżeszowy napisał rzeczywiście Mojżesz od razu w wersji jaką znamy dzisiaj, Jozue napisał księgę Jozuego, itd. Badania stylu i języka oryginalnych ksiąg kanonu hebrajskiego sugerują, że faktycznie najstarszą częścią Biblii są jej pisma poetyckie - Psalmy, Księga Hioba, Pieśń nad Pieśniami - które zostały napisane przed rokiem 1000 p.n.e. i nie uległy późniejszemu przeredagowaniu. Nowsze księgi proroków (począwszy od Izajasza) powstawały za życia danych proroków, lecz niekoniecznie to oni byli ich wyłącznymi autorami. W przypadku Nowego Testamentu pojawiają się te same wątpliwości, istnieją kontrowersje co do fragmentów Ewangelii Marka i Jana, które zostały częściowo przeredagowane przed Soborem Kartagińskim (253 r. n.e.). Niektórzy badacze twierdzą, że do najstarszych fragmentów Nowego Testamentu należą Listy Pawła z Tarsu, są jednak też i tacy, którzy obstają, że najstarsza jest Ewangelia Mateusza. Dzieje Apostolskie i Apokalipsa są dziełami znacznie późniejszymi. Istnieje teoria, że Dzieje Apostolskie zostały napisane ok. 110-120 r. n.e., jednak pewniejsze jest to, że napisał je około 60 roku n.e. Łukasz Ewangelista (za jego autorstwem przemawia to, iż - podobnie jak Ewangelia Łukasza - są skierowane do Teofila, oraz fakt iż końcowy fragment Ewangelii jest powtórzony w początkowych wersetach Dziejów). Niektórzy badacze twierdzą, że Dzieje zostały napisane przez anonimowych autorów na podstawie legend i pośrednich relacji, krążących w gminach chrześcijańskich w Azji Mniejszej i Palestynie. Złożony styl i wizjonerskie obrazowanie w Apokalipsie nieco przypomina opisy ze świętej księgi zaratusztrian, a jak sama Apokalipsa podaje - jej autorem był Jan apostoł. Została spisana około 96 roku n.e., a więc w przybliżeniu 26 lat po upadku Jerozolimy, i taki termin jej powstania potwierdza Ireneusz swym dziele Przeciw herezjom oraz Euzebiusz i Hieronim.

Tłumaczenia Biblii

Już w starożytności Biblia była tłumaczona, najbardziej znane pierwsze przekłady to Septuaginta i Wulgata. Od II do VII wieku dokonano wielu innych przekładów m.in. na język syryjski, koptyjski, etiopski, gocki, ormiański i arabski. Dla ludów słowiańskich duże znaczenie miał dokonany w IX wieku przekład na język staro-cerkiewno-słowiański dokonany przez Cyryla i Metodego. Na język polski Biblia została pierwszy raz przetłumaczona w XVI wieku przez o. Jakuba Wujka.

Zobacz też

- Tora
- polskie przekłady Biblii
- zwoje z Qumran
- postacie biblijne
- tradycyjna chronologia biblijna
- Jahwe
- Tetragram
- Biblia Pauperum
- [http://pl.wikisource.org/wiki/V_Ewangelia Tekst „V Ewangelii” w Wikisource]

Linki zewnętrzne

- [http://www.cialoikrew.pl/ Biblia z partiami czytanymi przez lektora i forum Pisma Świętego]
- [http://www.diecezja.waw.pl/biblia/index.shtml Wydanie Biblii Warszawsko-Praskiej Online]
- [http://biblia.elblag.net/ Biblia ™]
- http://www.biblia.net.pl/
- [http://sword.chrzescijanie.pl/ Polska część projektu oprogramowania biblijnego OpenSource]
- [http://www.bible-history.com/ O czasach biblijnych (po angielsku)]
- [http://www.biblia.org.pl/ Przekład Nowego Świata (Porównanie z Bg)]
- [http://www.pik-net.pl/biblia/ Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu]
- [http://www.biblia.poznan.pl/Biblia.htm Biblia Tysiąclecia] ! Kategoria:Święte księgi ko:성서 zh-min-nan:Sèng-keng ja:聖書 nb:Bibelen simple:Bible

Syria

Syria (Surija, Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją, Irakiem, Jordanią, Libanem i Izraelem.

Informacje ogólne

- Stolica: Damaszek
- Ważniejsze miasta: Aleppo, Homs, Hama, Latakia
- Liczba ludności: 18 020 000 w tym około 40 000 ludzi żyjących na okupowanych przez Izrael Wzgórzach Golan - 20 000 Arabów oraz 20 000 osadników izraelskich.
- Długość granic: całkowita 2253 km (w tym z Irakiem 605 km, z Izraelem 76 km, z Jordanią 375 km, z Libanem 375 km, z Turcją 822 km)
- Długość wybrzeża (granica morska): 193 km
- Najwyższy punkt : Góra Hermon 2814 m n.p.m.
- Najniższy punkt: Jezioro Tyberiadzkie - 212 m p.p.m.
- Struktura etniczna: największą grupę stanowią arabskojęzyczni sunnici, występują też inne odłamy islamu, kilka wyznań chrześcijańskich oraz inne grupy etniczne takie jak Kurdowie i Ormianie

- Struktura religijna: muzułmanie (sunnici) 74%, alawici, druzowie i inne odłamy muzułmańskie 16%, chrześcijanie (różnych wyznań) 8,7%, Żydzi

- Święto narodowe: 17 kwietnia
- Ustrój polityczny: republika rządzona przez reżim wojskowy

- Konstytucja: z 13 marca 1973 roku

Historia

- Uzyskanie niepodległości: 17 kwietnia 1946 roku (spod administracji francuskiej - Syria była terenem mandatowym Francji)

Podział administracyjny

Syria jest podzielona na 14 prowincji (muhafazah)"
- Al Hasakah,
- Al Ladhiqiyah,
- Al Qunaytirah,
- Ar Raqqah,
- As Suwayda',
- Dar'a,
- Dayr az Zawr,
- Dimashq,
- Halab,
- Hamah,
- Hims,
- Idlib,
- Rif Dimashq,
- Tartus

Zobacz też

- starożytna Syria

Linki zewnętrzne

- [http://www.travel-images.com/syria.html Syria - fotografie] Kategoria:Państwa Azji Kategoria:Syria zh-min-nan:Syria ko:시리아 ms:Syria ja:シリア simple:Syria th:ประเทศซีเรีย

Cesarstwo Rzymskie

Cesarstwo rzymskie

Aleksandria

Aleksandria (gr. Alexandreia, łac. Alexandria, arab. الإسكندرية Al-Iksandrija) - miasto założone przez Aleksandra Wielkiego w 332 roku p.n.e.. Ośrodek życia kulturalnego i wielki port Morza Śródziemnego. Za rządów Ptolemeuszów była stolicą Egiptu, za czasów rzymskich siedzibą władz prowincji. Pod koniec starożytności jeden z czterech największych ośrodków chrześcijaństwa w basenie Morza Śródziemnego (pozostałe to Antiochia Syryjska, Konstantynopol i Rzym). W późniejszych wiekach stopniowo traciła na znaczeniu. Obecnie drugi największy ośrodek miejski Egiptu; 3,6 mln mieszkańców; główny port morski i duży międzynarodowy port lotniczy, ważny ośrodek przemysłu (maszynowy,metalowy,stoczniowy i petrochemiczny) i handlu; uniwersytet; kąpielisko nad Morzem Śródziemnym. Badania w Aleksandrii prowadził m.in. polski archeolog, prof. Kazimierz Michałowski.

Zobacz też:

- Faros Kategoria:Miasta Egiptu ja:アレクサンドリア

Sekta

Sekta (od łac. secta - kierunek, droga, postępowanie, zasady, stronnictwo, nauka, od sequi - iść za kimś, postępować, towarzyszyć) - określenie grupy wyznawców, które oddzieliły się od większych, ustabilizowanych grup religinjnych. Nazwa "sekta" stosowana wobec nich przez duże, ustabilizowane Kościoły, tzw. Wielkie Religie Światowe, ma, jak zauważył Max Weber, zabarwienie pejoratywne i wg teorii ekonomii religii ma za zadanie zdyskfalifikować ich konkurencyjne poglądy religijne, nie dziwi więc że wierzenia sekt są przez tradycyjne Kościoły uznane za nieoficjalne i niezgodne z oficjalną, dominującą doktryną oraz zawzięcie krytykowane wszędzie gdzie się pojawiają.

Znaczenie pejoratywne: w celu zdyskretytowania?

Termin sekta oznacza najczęściej podgrupę religijną, różniącą się od innych grup swoistymi praktykami religijnymi oraz swoistym doborem pism kanonicznych. W ujęciu teologicznym dotyczy grupy wyznaniowej, która oddzieliła się od macierzystej organizacji kościelnej dla zaznaczenia swojej odrębności w kwestiach doktryny, liturgii i organizacji wspólnoty religijnej tworząc nową wspólnotę wyznaniową, wysoce ekskluzywną. Najczęściej wśród wyznawców tradycyjnego kościoła ma ona znaczenie pejoratywne. Określenie sekta (w ujęciu konwencjonalnym) używane jest również bez wydźwięku pejoratywnego dla określenia grup istniejących wewnątrz religii nie posiadających jednej organizacji kościelnej. Powszechnie, niekoniecznie właściwie, są też tym terminem określane mniejszościowe związki wyznaniowe w celu ich zdeprecjonowania przez znacznie większe, zazwyczaj dominujące Kościoły. Jednakże same związki wyznaniowe czy wspólnoty religijne nie przyjmują same okreslenia sekta.

Wszystkie wyznania były kiedyś sektami

Według Joachima Wacha każde wyznanie religijne w początkowym okresie rozwoju miało charakter sekty. W trakcie instytucjonalizowania się religii wszelkie formy sprzeciwu wobec działań podejmowanych przez Kościół mogą mieć formę ruchu w postaci sekt, bądź też przybierają formy zakonów, jeżeli są akceptowane przez kościół. Chrześcijaństwo było na przykład ongiś żydowską sektą.

Sekty a Kościół

Kościół rzymskokatolicki od lat podejmuje liczne działania mające na celu przedstawienie wszystkich nowych ruchów religijnych jako głęboko niebezpiecznych celem wyeliminowania nowych konkurentyów z rynku religijnego. Ze środowisk kościelnych zdarzają się np. oskarżania sekt o porwania członków etc. Jednocześnie sam Kościół katolicki nierzadko sam dużo bardziej zdecydowanie podporządkowywuje sobie ludzi, czego przykładem jest np. instytucja spowiedzi nagradzanej prawem otrzymania sakramentu. Wiele sekt nie wnika tak głęboko w psychikę członków żądając prawa dociekania do ich sumień.

Popularne argumenty środowisk kościelnych

- W odróżnieniu od stanowisk kościelnych, które zakładają, że łaska czy zbawienie może być dla wiernych dostępne tylko za pośrednictwem kościoła, sekty narzucają swym członkom rygorystyczne zasady, jednocześnie nakazując wiernym indywidualny wysiłek, który może ich do tych łask doprowadzić.
- Do Kościoła jednostki rzadko przystępują gdy osiągają pełnoletniość lub w wieku umożliwiającym dokonywanie wyboru, co jest powszechne przy wstępowaniu do sekt.
- Hierarchia kościelna jest wynikiem długiego procesu instytucjonalizacji, gdy w sektach wytwarza się ona dzięki silnej charyzmie przywódcy sekty, często założyciela. Najczęściej struktura hierarchiczna w sektach jest płaska, ze względu na stosunkowo małą liczebność członków.
- Sekty odrzucają zasady moralne społęczeństwa, w którym się ukształtowały, podczas gdy Kościół adoptuje je do własnych zasad. Hierarchia kościelna w sektach dodatkowo jest krytykowana, podobnie jak bogactwo, któremu przeciwstawia ascetyczny styl bycia. Asceza i wyzbycie się bogactwa jest jedną z najczęstszych zasad, które musza być zaakceptowane przez członków sekty.

Sekta destrukcyjna?

Środowiska kościelne od długiego czasu usiłują napiętnować niewygodne im ruchy religijne, mimo że niektóre ruchy wewnątrz Kościoła (np. słuchacze Radia Maryja) spełniają definicję sekt. Według definicji opracowanej przez jeden z polskich ośrodków pomocy ofiarom sekt destrukcyjnych - Centrum Przeciwdziałania Psychomanipulacji - sekta destrukcyjna to grupa, w której zachodzi jednocześnie wysoki poziom totalności (kontroli życia członków) i psychomanipulacji. Według definicji z raportu MSWiA za sektę destrukcyjną można uznać każdą grupę, która posiadając silnie rozwiniętą strukturę władzy, która jednocześnie charakteryzuje się znaczną rozbieżnością celów deklarowanych i realizowanych oraz ukrywaniem norm w sposób istotny regulujących życie członków; która narusza podstawowe prawa człowieka i zasady współżycia społecznego, a jej wpływ na członków, sympatyków, rodziny i społeczeństwo ma charakter destrukcyjny. Jednocześnie należy wyraźnie zaznaczyć, że w polskim prawodawstwie (wg informacji uzyskanych od przedstawiciela departamentu zajmującego się sprawami związków wyznaniowych w MSWiA) pojęcie sekty nie istnieje - jako mające wydźwięk wybitnie pejoratywny w polskim prawodawstwie nie jest stosowane w odniesieniu do żadnego z wyznań. Jednakże w roku 2005 pojawiła się propozycja ustawowego ograniczenia działalności sekt wywodząca się ze środowisk kościelnych.

Sekta a wolność wyznania

Obowiązujące w Polsce prawo każdemu gwarantuje wolność wyznania, głoszenia i sprawowania kultu religijnego - bez różnicy czy wyznanie jest formalnie zarejestrowane czy też nie, szczególnie jeśli chodzi o swobodę odbywania praktyk religijnych (z tego względu, w polskim prawodawstwie, podobnie nie są używane pojęcia wyznania legalnego i wyznania nielegalnego). Wolność wyznania gwarantuje Ustawa o Gwarancji Wolności Sumienia i Wyznania z 17.05.1989 r. (tekst jednolity opublikowany w Dzienniku Ustaw nr 26 z 2000 r.).

Społeczna charakterystyka sekt wg Kościoła

- mała liczebność grupy
- wspólnotowy charakter
- niechętny, obojętny lub nawet wrogi stosunek do społeczeństwa
- brak aspiracji uniwersalistycznych
- brak dążenia do dokonywania fundamentalnych zmian w życiu społecznym
- skierowana do warstw niższych lub wyrażających dezaprobatę wobec porządku społecznego
- osobiste, bezpośrednie, silne więzi między członkami
- spontaniczność kontroli społecznej (systemu zakazów i nakazów)
- indywidualistyczny charakter ascezy
- dobrowolne i świadome uczestnictwo
- istnienie osoby lub grupy tzw "Guru" będącego najwyższym autorytetem w sekcie
- odrzucenie dóbr kulturowych, w szczególności mass mediów
- brak własności prywatnej (wspólnota wszystkich dóbr, czasami włącznie z osobistymi przedmiotami)
- dążenie do zerwania wszelkich więzi ze społeczeństwem; (często izolacja przestrzenna od społeczeństwa) Sekty najczęściej już w drugim pokoleniu, o ile się nie rozpadną, zaczynają wytracać własny rygoryzm wobec członków i przekształcają się w denominacje.

Kontrowersje

Kościół rzymskokatolicki stworzył kilka organizacji zwalczających sekty. Wg krytyków, działalność tych organizacji służy przede wszystkim oczernianiu religijnej konkurencji poprzez prowadzenie w mediach przesadnej krytyki nowych ruchów religijnych, podczas gdy te nie są dopuszczane na łamach tych mediów do obrony swych tez. Takie kościelne organizacje zwalczające konkurencyjne sekty to sieć Dominikańskich Ośrodków Informacji o Nowych Ruchach Religijnych i Sektach, Ośrodek Informacji o Sektach i Ruchach Destrukcyjnych przy Caritasie w Zielonej Górze, Dominikańskie Centrum Informacji o sektach i zagrożeniach duchowych, Fundacja Przeciwdziałania Uzależnieniom Dominik - Dominikański Ośrodek Informacji o nowych ruchach religijnych i sektach. Organizacje te zaliczają do sekt m.in. lefebvrystów (tradycjonalistów któzy nie uznali II Soboru Waytykańskiego i oddzielili się od Kościoła Katolickiego) lub rasta, mimo że jak np. w wypadku rasta organizacje te albo nie są zcentralizowane lub jakkolwiek zorganizowane pozostając luźną filozofią i stylem życia, albo są odłamami większych religii (lefebvryści).

Zobacz też

- Kościoły i związki wyznaniowe w Polsce
- Nowe ruchy religijne

Linki zewnętrzne

- [http://www.mswia.gov.pl/index.php?dzial=92&id=223 Kościoły i związki wyznaniowe wpisane do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych]
- [http://www3.uj.edu.pl/Relig/Prac/opisy_nrr.htm Strona Dokumentacji i Badań Wyznań Uniwersytetu Jagiellońskiego] - opisy nowych ruchów religijnych
- [http://www.kulty.info materiały Centrum Przeciwdziałania Psychomanipulacji] Kategoria:Religioznawstwo Kategoria:Zbiorowości społeczne ja:カルト

Europa

Europa (gr. i łac. Europa, może związane z gr. europos, 'łagodnie wznoszący się', względnie od asyr. ereb 'zachód') – część świata (a według niektórych kontynent), która rozciąga się od Oceanu Atlantyckiego na zachodzie, do gór Ural włącznie na wschodzie, oraz od Morza Śródziemnego, Morza Czarnego i obniżenia Kumsko-Manyckiego na południu do Morza Arktycznego na północy. Dokładny przebieg wschodniej granicy geograficznej przedstawiony jest w haśle granica Europa-Azja.

Dane geograficzne

granica Europa-Azja Powierzchnia Europy: 10.521.324 km², (5,96 mln km² z wyspami, ale bez europejskiej części Rosji)
Liczba ludności Europy: około 584 mln (połowa 2002, szac. UE, bez europejskiej części Rosji)
Rozciągłość równoleżnikowa: 5600 km
Rozciągłość południkowa: 4200 km
Długość wybrzeży: 38 tys. km
Średnia wysokość terenu: 340 m n.p.m.
Najwyższy szczyt w Europie: Mont Blanc (4807 m n.p.m.)
Najniższy punkt w Europie: na wybrzeżu Morza Kaspijskiego (-28 m p.p.m.)
Najdłuższa rzeka w Europie: Wołga 3530 km
Średnia gęstość zaludnienia: 64 osoby/km²
Największe miasta w Europie: Londyn, Paryż, Moskwa Najdalej wysuniętymi krańcami Europy rozumianej jako część świata są:
- na północ - Wyspa Rudolfa w archipelagu Ziemia Franciszka Józefa
- na południe - wyspa Gavdos
- na wschód - Przylądek Flissingski na Nowej Ziemi
- na zachód - skały w pobliżu wyspy Flores na Azorach Najdalej wysuniętymi krańcami Europy kontynentalnej są:
- na północ - przylądek Nordkyn (Norwegia)
- na południe - przylądek Marroquí (Hiszpania)
- na wschód - ujście Bajdaraty do Zatoki Bajdarackiej (Rosja)
- na zachód - przylądek Roca (Portugalia) Największe obszarowo państwo w Europie: Rosja (nawet biorąc pod uwagę tylko jej europejską część) Wraz z Azją Europa tworzy Eurazję, stanowiąc jej 1/5 położoną najbardziej na zachód, będąc jednocześnie jej największym półwyspem.

Dane polityczne

Największą strukturą polityczną na terenie Europy jest Unia Europejska, którą tworzy 25 państw, a kilka dalszych stara się o przystąpienie do niej. Prawie wszystkie kraje europejskie są członkami Rady Europy. Na początku 2005 roku na obszarze Europy znajdowały się następujące państwa (i ich stolice):
Albania (Tirana), Andora (Andorra la Vella), Austria (Wiedeń), Belgia (Bruksela), Białoruś (Mińsk), Bośnia i Hercegowina (Sarajewo), Bułgaria (Sofia), Chorwacja (Zagrzeb), Czechy (Praga), Dania (Kopenhaga), Estonia (Tallin), Finlandia (Helsinki), Francja (Paryż), Grecja (Ateny), Hiszpania (Madryt), Holandia (Amsterdam), Irlandia (Dublin), Islandia (Reykjavik), Kazachstan (Astana), Liechtenstein (Vaduz), Litwa (Wilno), Luksemburg (Luksemburg), Łotwa (Ryga), Macedonia (Skopje), Malta (Valletta), Mołdawia (Kiszyniów), Monako (Monako), Niemcy (Berlin), Norwegia (Oslo), Polska (Warszawa), Portugalia (Lizbona), Rosja (Moskwa), Rumunia (Bukareszt), San Marino (San Marino), Serbia i Czarnogóra (Belgrad), Słowacja (Bratysława), Słowenia (Lublana), Szwajcaria (Berno), Szwecja (Sztokholm), Turcja (Ankara), Ukraina (Kijów), Watykan, Węgry (Budapeszt), Wielka Brytania (Londyn), Włochy (Rzym). Grafika:Europa_Mapa3.PNG

Konflikty zbrojne

- Irlandia Północna: strony konfliktu: IRA- państwo brytyjskie. cel IRA: przyłaczenie Irlandii Północnej do Irlandii. forma walki: zamachy terrorystyczne.
- Kraj Basków: strony konfliktu: ETA - Państwo hiszpańskie. cel ETA: oderwanie Kraju Basków od Hiszpanii. formy walki: zamachy terrorystyczne.
- Była Jugosławia: strony konfliktów: narody zamieszkujące byłą Jugosławię. cel: utworzenie odrębnych państw. forma walki: otwarte konflikty zbrojne.
- Czeczenia: strony konfliktu: Czeczenia- Rosja. cel Czeczenów: utworzenie odrębnego państwa. forma walki: otwarty konflikt zbrojny, zamachy terrorystyczne .

Wielkie regiony Europy

Czeczenia
- Europa Zachodnia
- Europa Środkowa (zobacz też: Europa Środkowo-Wschodnia)
- Europa Wschodnia
- Europa Południowa
- Europa Północna (zobacz też: Skandynawia)

Zobacz też

- Granica Europa-Azja, Rzeki Europy, Szczyty górskie w Europie, Pasma górskie w Europie, Korona Europy, Największe miasta Europy, Środek Europy
- Historia Europy, Narodziny Europy - kształtowanie się głównych państw i narodów,
- Unia Europejska, Rada Europy, europocentryzm, Eurowizja
- Ludność świata Kategoria:Kontynenty ! als:Europa roa-rup:Evropa zh-min-nan:Europa ko:유럽 ms:Eropah ja:ヨーロッパ simple:Europe th:ทวีปยุโรป

Getto

Getto (wł. ghetto - pierwotne znaczenie wyrazu huta, odlewnia ) - odizolowane miejsce wybrane dla zamieszkania mniejszości narodowej, kulturowej lub religijnej: wydzielony obszar miasta, w którym przymusowo osiedlano Żydów. Idea odseparowania Żydów od innych narodowości zrodziła się wśród Żydowskiej diaspory już w starożytności niektóre gminy Żydowskie i autorytety religijne, domoagały sie wówczas od swoich współwyznawców przestrzegania szeregu ograniczeń w kontaktach z innowiercami dotyczących min.: wspólnego zamieszkania czy też nauczania. Żydzi próbowali także bez powodzenia skłonić Cesarstwo Rzymskie do pomocy przy egzekwowaniu tych zakazów. W średniowieczu w chrześcijańskiej Europie dążenie do odseparowania było obustronne. Po stronie Katolickiej dążenie to znalazło wyraz w uchwałach Soboru Laterańskkiego. Pierwszym, nowożytnym miastem europejskim, w którym zrealizowano zalecenia Soboru Laterańskiego, by uniemożliwiać Żydom zamieszkiwanie wśród chrześcijan, była Wenecja. W 1516 część weneckich Żydów przesiedlono na wyspę Ghetto Nuovo, a pozostałych w 1541 roku na Ghetto Vecchio. W weneckim getcie zamieszkiwało ok. 5000 Żydów, którzy musieli płacić dodatkowe podatki w wysokości 10 tys. dukatów. W Rzymie, budowę getta, z mocy bulli Cum nimis absurdam papieża Pawła IV, rozpoczęto w 1555 roku. Getta żydowskie zakładano w II połowie XVI wieku prawie we wszystkich miastach włoskich należących do papieża. Wydzielone dzielnice żydowskie nie powstały jedynie w Livorno i Ferrarze. W zamyśle pomysłodawców mury getta miały chronić Żydów przed gniewem chrześcijan w czasie Wielkiego Postu. W gettach powstawały pierwsze synagogi, bowiem wcześniej, jako że obowiązywał Żydów zakaz posiadania ziemi na własność, nie mogli ich budować. Życie społeczne w obrębie odseparowanego getta, w którym, jak w miastach włoskich zetknęli się ze sobą Żydzi Sefardyjscy i Żydzi Aszkenazyjscy, wykształciło odrębną i bogatą kulturę żydowską, np. w Wenecji działała kierowana przez rabina Leona Modenę sławna akademia muzyczna L'Accademia degl'Impediti. Od XVIII wieku coraz częściej zezwalano Żydom zamieszkiwać w chrześcijańskich dzielnicach, jednak wielu z nich wolało pozostać wśród własnych społeczności.

Getta podczas drugiej wojny światowej

XVIII wiek] W czasie II wojny światowej getta były to wydzielone obszary mieszkalne przeznaczone (pod przymusem) dla ludności żydowskiej - ściśle nazywane gettami żydowskimi lub z niem. jüdische Wohnbezirke. Zajmowały obszary najbiedniejszych terenów miast. Getta tworzone były na terenie Ukrainy, Białorusi, Czech, Węgier. Najczęściej jednak na terenach, które przed wojną należały do Polski. Getta utworzono m. in. w Białymstoku, Częstochowie, Krakowie, Lublinie, Łodzi, Radomiu, Warszawie. Mieszkańcy gett cierpieli przede wszystkim na głód i choroby. Próby ucieczek oraz pomocy w nich karane były śmiercią. W momencie, gdy następowała likwidacja getta mieszkańcy byli przenoszeni do większych na terenie innych miast lub trafiali do obozów zagłady. Żydom, którym udało się uciec pomoc niosła polska organizacja Żegota - zajmowała się ukrywaniem zbiegów, podrabianiem dla nich dokumentów, itp. Kategoria:Judaizm Kategoria:II wojna światowa Kategoria:Socjologia miasta Kategoria:Urbanistyka ja:ゲットー

1179

- 1179 ko:1179년

Chrześcijaństwo

większości chrześcijan]] Chrześcijaństwo - religia monoteistyczna i rodzina związków wyznaniowych głoszących nauczanie o Jezusie Chrystusie, jego męczeńskiej śmierci i zmartwychwstaniu. Świętą księgą chrześcijan jest Biblia. Dokładne granice chrześcijaństwa są kwestią sporną, nie wszyscy zaliczają do wyznań chrześcijańskich świadków Jehowy, mormonów, arian oraz niektóre nowe ruchy religijne, choć same te wyznania uważają się za chrześcijańskie.

Podstawy wiary

arianChrześcijaństwo jest objawioną religią monoteistyczną: zakłada wiarę w jedynego Boga. Większość chrześcijan wyznaje dogmat trynitarny i głosi, że Bóg istnieje w trzech osobach (hipostazach), czyli, że Bóg jest Trójjedyny. Oznacza to, że Bóg, co do natury jest Jeden, choć w trzech Osobach: jako Bóg Ojciec, Syn Boży (Chrystus) i Duch Święty. Chrześcijanie wielu wyznań (zwłaszcza katolicy i prawosławni) czczą także Maryję - matkę Jezusa jako "Theotokos, Bogurodzicę, Matkę Bożą", świętych i aniołów. Podstawowym przykazaniem chrześcijan oprócz Dekalogu jest przykazanie miłości (nawet dla nieprzyjaciół). Chrześcijanie wierzą, że dzięki ofierze Chrystusa, zmartwychwstaną i uzyskają życie wieczne.

Klasyfikacja wyznań i Kościołów chrześcijańskich

(zobacz też Klasyfikacja religii oraz Religie świata w artykule Religia) Chrześcijanie wierzą w Kościół powszechny ustanowiony przez Jezusa, jako wspólnotę ludzi wierzących i dążących do zbawienia. Część z nich uważa, że owym Kościołem jest zgromadzenie do którego należą (chrześcijanie ekskluzywni), a inna część - że Kościołem tym jest niewidzialna wspólnota ludzi połączonych wspólną wiarą, należących do różnych wyznań (chrześcijanie inkluzywni). Pierwsze podejście skłania do odmawiania innym wyznaniom prawa do nazywania się Kościołami oraz prozelityzmu - nawracania innowierców. Drugie skłania do ekumenizmu oraz dostrzegania w innych wiarach inspirujących wartości. Ponieważ w ramach chrześcijaństwa funkcjonuje wiele wyznań (denominacji) te wewnętrzne podziały mogą być przez wiernych traktowane jako największa rana współczesnego chrześcijaństwa, ale również jako bogactwo i wartość. Nie wszystkie wyznania chrześcijańskie mają ramy organizacyjne ani nawet sprecyzowaną doktrynę, wobec czego ich klasyfikacji nie może być doskonała i w pełni obiektywna. Stosuje się podziały mające za kryterium stosunek danego wyznania do konkretnej kwestii teologicznej (typu „a - nie-a", np. monofizytyzm - diofizytyzm, trynitaryzm - antytrynitaryzm itd.), ale żaden taki podział nie jest wyczerpujący, ponieważ pozostawia wiele denominacji, dla których dana kwestia jest obojętna. Istnieją również poglądy teologiczne, które wymykają się wszelkim klasyfikacjom, ponieważ zajmują pozycję całkowicie autonomiczną. Dlatego w klasyfikacji wyznań chrześcijańskich dominuje podział oparty na tradycji. Natomiast od klasyfikacji wyznań chrześcijańskich należy odróżnić klasyfikację kościołów (i cerkwi) chrześcijańskich. Jest ona łatwiejsza do przeprowadzenia, ale, oczywiście, nie pokrywa się z podziałem wyznań (klasyfikuje się nie poglądy religijne, lecz organizacje wyznaniowe). Religioznawcy i eklezjolodzy stosują tu wiele kryteriów, najczęściej:
- dogmatykę, czyli naukę danego Kościoła,
- kryteria historyczne.
- obrządek (który wiąże się z tradycją liturgiczną),
- stosunek do jednego z kościołów (pozostawanie w unii, w schizmie bądź w herezji), Poniższa klasyfikacja Kościołów łączy kryterium dogmatyczne z podejściem historycznym.
- Kościół katolicki
- Kościół katolicki obrządku łacińskiego (czyli rzymskokatolicki)
- Kościoły katolickie wschodnie:
- Kościół chaldejski
- Kościół katolicki obrządku koptyjskiego
- Kościół katolicki obrządku ormiańskiego
- Katolicki Kościół jakobicki
- Katolicki Kościół syryjski
- Kościół maronicki
- Kościół melchicki
- Syro-Malabarski Kościół katolicki
- Syro-Malankarski Kościół katolicki
- Kościoły greckokatolickie, którą to zbiorczą nazwą obejmuje się odłamy Cerkwi prawosławnej krajów Europy Środkowej i Wschodniej, które weszły w unię z Rzymem; w większości przypadków nie mają one odrębnych organizacji kościelnych powyżej poziomu diecezji.
- Tradycjonaliści katoliccy odrzucający autorytet Stolicy Apostolskiej:
- sedeprywacjonizm
- Bractwo św. Piusa X
- Ruch Tradycyjnych Katolików
- sedewakantyzm
- Bractwo św. Jana
- Bractwo św. Piusa V (na pograniczu z sedeprywacjonizmem)
- Kongregacja Maryi Niepokalanej Królowej
- Tradycyjny Kościół Katolicki
- Kościoły katolickie z innymi papieżami:
- Kościół Palmyrańsko-Katolicki
- Kościół Rzymskokatolicki (Michał I)
- Kościół Rzymskokatolicki Świętej Tradycji Apostolskiej
- Prawdziwy Kościół Katolicki
- Kościoły starokatolickie:
- Niezależny Kościół Filipiński
- Polskie Koscioły starokatolickie:
- Kościół Polskokatolicki
- Polski Narodowy Kościół Katolicki w USA
- Kościół Starokatolicki w RP
- Kościoły mariawickie:
- Kościół Starokatolicki Mariawitów w RP
- Kościół Katolicki Mariawitów w RP
- Kościół Katolicki Zakonu Mariawitów w Niemczech
- Inne kościoły powołujące się na tradycję katolicką:
- Amerykański Kościół Katolicki
- Brazylijski Katolicki Kościół Apostolcki
- Patriotyczne Stowarzyszenie Katolików Chińskich
- Celtycki Kościół Katolicki
- Liberalny Kościół Katolicki
- Cerkiew prawosławna, składająca się z autokefalicznych i autonomicznych Cerkwi:
- patriarchatu konstantynopolitańskiego; patriarsze Konstantynopola podlegają autonomiczne Cerkwie:
- arcybiskupstwa Finlandii
- Cerkiew estońska (autonomia nie uznawana przez patriarchat moskiewski)
- patriarchatu aleksandryjskiego
- patriarchatu antiocheńskiego
- patriarchatu jerozolimskiego; patriarsze Jerozolimy podlega autonomiczna Cerkiew arcybiskupstwa Góry Synaj
- patriarchatu moskiewskiego; patriarsze Moskwy podlegają autonomiczne Cerkwie:
- arcybiskupstwa Japonii
- Cerkiew chińska (z powodu prześladowań bez hierarchii)
- metropolii Ukrainy (ponadto istnieją na Ukrainie dwie Cerkwie, które ogłosiły swoją autokefalię:Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego i Ukraiński Autokefaliczny Kosciół Prawosławny nie uznawane przez pozostałe Cerkwie prawosławne)
- patriarchatu gruzińskiego
- patriarchatu serbskiego; patriarsze podlega autonomiczny Kościół arcybiskupstwa ochrydzkiego (na jej terytorium kanonicznym istnieje nie uznawana przez pozostałe Cerkwie, pretendująca do autokefalii Macedońska Cerkiew Prawosławna)
- patriarchatu rumuńskiego
- patriarchatu bułgarskiego
- arcybiskupstwa Cypru
- arcybiskupstwa Grecji
- arcybiskupstwa Albanii
- metropolii Polski
- metropolii Krajów Czeskich i Słowacji
- metropolia Ameryki - Prawosławna Cerkiew Ameryki, której autokefalia nie jest uznawana przez patriarchat konstantynopolitański i niektóre inne Cerkwie
- Prawosławne Cerkwie niekanoniczne (których ogłosiły autokefalię nie uznawaną przez pozostałe Cerkwie):
- Białoruska Cerkiew Prawosławna (dwie niezależne hierarchie- wyłącznie w diasporze)
- Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego
- Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny
- Cerkiew macedońska
- Cerkwie tradycjonalistów prawosławnych:
- cerkwie starego kalendarza (kilka niezależnych grup w Grecji i jedna w Rumunii)
- Rosyjska Cerkiew Prawosławna Poza Granicami Rosji (Cerkiew prowadzi dialog w sprawie zjednoczenia z patriarchatem moskiewskim, co doprowadziło do schizmy w jej łonie)
- Cerkiew Katakumbowa w Rosji
- staroobrzędowcy
- bezpopowcy
- popowcy
- Ruchy religijne wywodzące się z prawosławia:
- chłyści
- nowochłyści
- czurikowcy
- imjasławcy
- jenochowcy
- skopcy
- szałopuli
- szaszkowcy
- tołstojowcy
- wozdychjency
- Kościoły wschodnie ("przedchalcedońskie"):
- Kościół asyryjski, zwany nestoriańskim (odłączony w wyniku soboru efeskiego)
- tak zwane monofizyckie (odłączone w wyniku soboru chalcedońskiego):
- Kościół koptyjski
- Kościół etiopski
- Kościół erytrejski
- Kościół ormiański
- Kościół jakobicki (syryjski)
- Kościół anglikański i Kościół episkopalny
- Niezależne Kościoły anglikańskie:
- Kościoły anglokatolickie:
- Anglican Province of Christ the King (dawniej Anglican Catholic Church)
- Anglican Catholic Church of Canada
- Reformowane Kościoły anglikańskie:
- Charismatic Episcopal Church
- Free Church of England
- Free Protestant Episcopal Church
- Reformed Episcopal Church
- Wyznania tradycji protestanckiej:
- adwentyzm
- adwentyzm dnia siódmego
- Kościół Adwentystów Dnia Siódmego
- Kościół Adwentystów Odpocznienia Sabatu
- Społeczność Adwentystów Dnia Siódmego - Poruszenie Reformacyjne
- Kościół Reformowany Adwentystów Dnia Siódmego
- Kościół Adwentystów Siódmego Dnia Stworzenia
- Międzynarodowe Stowarzyszenie Misyjne Adwentystów Dnia Siódmego Trzecia Część Zachariasza - rogolowcy
- Dawidianizm
-
- Dawidiańscy Adwentyści Dnia Siódmego - pierwotny ruch już nie istniejący
-
- Generalne Stowarzyszenie Dawidiańskich Adwentystów Dnia Siódmego
-
- Ruchy Odgałęzienia (ang. Branch Davidians)
-
- Generalne Stowarzyszenie Odgałęzienia Dawidiańskich Adwentystów Dnia Siódmego
-
- Dawidiańskie Odgałęzienie Dawidiańskich Adwentystów Dnia Siódmego (Grupa Davida Koresha)
-
- Stowarzyszenie Dawidiańskich Adwentystów Dnia Siódmego - Ruch Bashan
-
- Adwentystyczny Kościół Pozostałych Jedenatej Godziny
-
- Międzynarodowa Organizacja Badania Kalendarza
-
- Korzeń Jessego
- adwentyzm dnia pierwszego
- Kościół Chrześcijański Adwentystów
- Kościół Adwentystów Powtórnego Przyjścia
- Kościoły Boże
- Światowy Kościół Boży
- Kościół Boży (Dnia Siódmego)
- Zjednoczony Kościół Boży
- Zbory Boże Chrześcijan Dnia Siódmego
- anabaptyzm
- hutterianie
- mennonici
- amisze
-
- Amisze Starego Rytu
- Armia Zbawienia (salwacjonizm)
- baptyzm
- Kościół Chrześcijan Baptystów
- Biblijny Kościół Baptystyczny
- Zbór Ewangelicko-Baptystyczny w Katowicach
- Kościoły Chrystusowe (baptyzm)
- Kościół Baptystów Dnia Siódmego
- Chrześcijaństwo Dnia Sobotniego
- Kościół Chrześcijan Dnia Sobotniego w Polsce
- Kościół Chrześcijan Adwentystów Dnia Siódmego na Ukrainie
- Kościół Chrześcijan Dnia Sobotniego na Zakarpaciu
- Kościół Chrześcijan Sobotniego Dnia w Republice Czeskiej
- husyci
- neohusyci
- kalwinizm
- Kościół Ewangelicko-Reformowany
- kongregacjonalizm
- Kościoły braterskie
- Kościół Wolnych Chrześcijan
- Kościoły Chrystusowe (Uczniowie Chrystusa)
- Kościół Chrystusowy
- Kościół Zborów Chrystusowych
- Międzynarodowy Kościół Chrystusowy
- Bostoński Kościół Chrystusowy
- Londyński Kościół Chrystusowy
- Warszawski Kościół Chrystusowy
- Kościoły lokalne
- Ewangelickie kościoły unijne
- Ewangelicki Kościół Niemiec
- Protestancki Kościół Holandii
- Uniting Church (Australia)
- kwakrzy
- szejkersi
- luteranizm
- Kościół Ewangelicko-Augsburski
- Kościół Staroluterański
- metodyzm
- Episkopalny Kościół Metodystów
- Kościół Ewangelicko-Metodystyczny w RP
- postępowe chrześcijaństwo
- Wolny Kościół Reformowany
- prezbiterianizm
- Ruch nowoapostolski
- Nowoapostolski Kościół w Polsce
- zielonoświątkowcy (czasem wyróżniani jako odrębna grupa)
- Kościół Zielonoświątkowy
- Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej
- Ewangeliczna Wspólnota Zielonoświątkowa
- Chrześcijańska Wspólnota Zielonoświątkowa
- Protestancka Wspólnota Regionu Bieszczadzkiego
- Kościół Boży w Chrystusie, współpracujący z Międzynarodowym Kościołem Zwycięstwa, należącym do nurtu odnowy charyzmatycznej.
- Kościół Chrześcijański "Miecz Ducha"
- Inne Kościoły Ewangelikalne
- Kościół Ewangelicznych Chrześcijan w RP
- Fundacja "Strumień Życia" (zwolennicy Watchmana Nee i Witnessa Lee)
- Żydzi mesjańscy (większość w tradycji protestanckiej - trynitarze)
- Swedenborgianie
- Chrześcijańskie ruchy scjentystyczne (czasem uważani za protestantów)
- Christian Science
- Afrochrześcijaństwo
- aladura
- harrizm
- kimbangizm
- lumba
- Wyznania chrześcijańskie nietrynitarne:
- Badacze Pisma Świętego
- zwolennicy nauk Russela
- Świecki Ruch Misyjny "Epifania"
- Zrzeszenie Wolnych Badaczy Pisma Świętego
- Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego
- Komitet Obrony Nauk Wiernego Sługi
- Chrześcijańscy Badacze Biblii
- Związek Badaczy Biblii
- zwolennicy nauk Rutheforda
- Świadkowie Jehowy
- Świecki Ruch Przyjaciół Człowieka "Anioł Pański"
- Kościół Remonstrantów Polskich
- spirytualiści
- unitarianie
- Jednota Braci Polskich
- Nietrynitarne ruchy religijne pochodzenia prawosławnego:
- duchoborcy
- mołokanie
- nowomołokanie
- sobotniki
- Restoracjonizm (mormonizm)
- Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich (największe wyznanie)
- Społeczność Chrystusa (dawniej "Zreorganizowany Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich")
- mniejsze odłamy lub grupy :
- Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich (Strangici)
- Kościół Jezusa Chrystusa (Bikertonici)
- Kościół Chrystusa (Obszar Świątyni)
- Kościół Restytucji, Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich
- Kościół Zrestytuowany Jezusa Chrystusa
- Zielonoświątkowy Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich
- Kościół Ostatków Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich
- Prawdziwy i Żywy Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Końca
- Fundamentalny Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich
- Kościół Chrystusa z Poselstwem Eliasza
- Kościół Pierwocin Pełni Czasów
- Kościół Boży Nowego Przymierza
- Wierzenia synkretyczne:
- candomble
- macumba
- santeria
- szango
- umbanda
- voodoo
- Nowe ruchy religijne o charakterze lub tradycji chrześcijańskiej:
- Rodzina
- Ruch na rzecz Przywrócenia Dziesięciu Przykazań
- Zbór Chrześcijański Leczenia Duchem Bożym (sekta "Niebo")

Liczebność chrześcijan

Wyznania chrześcijańskie tworzą jedną z największych religii, szczególnie liczną w Europie oraz na terenach skolonizowanych przez Europejczyków - Ameryce i Australii. Bardzo trudno jest szacować dokładną liczebność wyznawców, ponieważ wiele z tych wyznań, w szczególności katolicyzm, praktykuje chrzest niemowląt i uważa każdego ochrzczonego za wierzącego, co znacząco zawyża tę liczbę. Szacunkowo oblicza się, że chrześcijaństwo wyznaje około 30% ludności świata (2 miliardy), w tym:
- około 1.100 milionów to katolicy,
- 367 milionów - protestanci,
- 216 milionów - prawosławni,
- 84 milionów – anglikanie,
- 414 miliony - wyznawcy Kościołów wschodnich - niechalcedońskich oraz niezaliczający się do poprzednich.
- ponad 12 milionów - mormoni
- około 6 milionów - świadkowie Jehowy

Zobacz też

- Religioznawstwo, teologia, filozofia religii
- Historia chrześcijaństwa, glosariusz chrześcijaństwa, święta chrześcijańskie,
- Bóg, Jezus Chrystus, Duch Święty
- Biblia, sakrament, biskup, zakon, dekalog, chrzest, liturgia, Ichthys
- Stosunek chrześcijaństwa do homoseksualizmu
- zh-min-nan:Ki-tok-kàu ko:기독교 ms:Kristian ja:キリスト教 simple:Christianity th:คริสต์ศาสนา

XIX wiek

XVIII wiek XIX wiek XX wiek Lata 1800-1809 Lata 1810-1819 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90. 1801 1802 1803 1804 1805 1806 1807 1808 1809 1810 1811 1812 1813 1814 1815 1816 1817 1818 1819 1820 1821 1822 1823 1824